Niedobory makro- i mikroelementów w akwariach z roślinami

Informacje o artykule

Skrócone opracowanie zawierające opis i znaczenie kluczowych makroelementów i mikroelementów biorących udział w budowie i wzroście roślin wodnych w akwarium.

Makroelementy

Azot

Występowanie: jony NO3- NH4+

Znaczenie:

składnik wszystkich aminokwasów i kwasów nukleinowych
budulec cytokinin, fitochromu
składnik koenzymów

Niedobór:

występuje bardzo rzadko w akwarium z rybami
objawiaa się głównie zahamowaniem wzrostu
pojawiają się jasne plamy chlorotyczne szczególnie w starszych liściach
zauważamy czerwienienie łodyg (wzmożona produkcja barwników nie zawierających azotu takich jak antocyjany)
obserwujemy słabe rozkrzewianie się roślin
obserwujemy wydłużanie sie korzeni przy ograniczeniu ich ogolnej masy

Fosfor

Występowanie: H2PO4-, HPO42-

Znaczenie:

jest składnikiem podstawowych związków organicznych (kwasów nukleinowych, fosfatydów)
występuje jako fosfor organiczny i nieorganiczny
magazynuje i oddaje energię chemiczną (ATP)
buduje fosfolipidy w błonach komórkowych
buduje fosfatydylocholinę, którazapewnia włąsciwą przepuszczalność i płynność błon

Niedobór:

po spodniej części liści zabarwienie purpurowe (przy względnie ciemnozielonej barwie liści)
wyraźnie słabszy wzrost

Potas

Występowanie: jony K+

Znaczenie:

aktywator kilkudziesięciu enzymów
pełni rolę substancji osmotycznie czynnych
jest czynnikiem regulującym stopien otwarcia aparatów szparkowych u form emersyjnych

Niedobór:

objawia się żółknieniem, brunatnieniem i w końcu zamieraniem liści
występują chlorozy lub nawet plamy nekrotyczne (w środku blaszki i na krawędziach liści)
wykazana jest silna redukcja organów spichrzowych

Siarka

Występowanie: jony SO42

Znaczenie:

składnik wielu istonych białek (jako aminokwasy: cystyna, cysteina, metionina)
składnik koenzymu A

Niedobór:

najpierw chorują najmłodsze liście
objawy podobne do objawów niedoboru azotu)
występuje chloroza całych liści
więdnięcie liści części wynurzonych
żółkniecie nerwów liściowych, żyłkowanie może mieć zabarwienie purpurowe
czerwonawe plamy na blaszkach liściowych

Wapń

Występowanie: jony CA2+

Znaczenie:

wraz z pektynami i hemicelulozą jest budulcem ściany komórkowej
ma duże znaczenie jako komponent błon plazmatycznych
jest wtórnym przekaźnikiem informacji (łączy sie z kalmoduliną)
kofaktor amylaz, lipaz

Niedobór:

zahamowanie wzrostugłównie wierzchołkowego
nietypowe plamy chlorotyczne
niedobory powodują wypływ elektrolitów przez korzenie - tzw. śluzowacenie korzeni

Magnez

Występowanie: jony Mg2+

Znaczenie:

składnik chlorofilu
jego jony aktywują enzym H+ATPazę i RUBISCO (enzym odpowiedzialny za wykorzystanie dwutlenku węgla). Rubisco jest białkiem, które stanowi około 50% wszystkich białek występujących w liściach roślin
bierze udział w przenoszeniu reszt fosforanowych

Niedobór:

jasne plamy chlorotyczne przechodzące w ciemne nekrozy
nietypowe chlorozy pojawiające sie między żyłkami liści (żyłki pozostają żywozielone)

Mikroelementy

Żelazo

Występowanie: Jony Fe 2+, Fe 3+

Znaczenie:

jest najważniejszym mikroelementem u roślin akwariowych, zapotrzebowanie na niego przekracza wielokrotnie pozostałe pierwiastki śladowe
bierze udział w syntezie chlorofilu (sam bezpośrednio nie wchodzi w jego skład)
wchodzi w skład enzymów oddechowych (cytochromy, oksydaza cytochromowa, katalaza, peroksydaza)
ma znaczny udział w procesie dysymilacji ze względu na właściowość zmiany stopnia utlenienia (z +2 na +3), w wyniku czego tworza się układy oksydoredukcyjne.

Niedobór:

chlorozy młodych liści
brązowe plamy na liściach

Bor

Znaczenie:

ma zdolność neutralizowania szkodliwości nadmiaru wapnia
przyspiesza transport asymilatów przez ciało rośliny
odgrywa rolę przy wykształacaniu się elementów płciwych - ułatwia wzrost łagiewek pyłkowych (duże ilości tego pierwiastka znajdują się w kwiatach a w szczególności w ziarnach pyłku)

Stront, Bar

Znaczenie:

są pod względem chemicznym analogami wapnia
są pierwiastkami deficytowymi i są szkodliwymi składnikami wody
stront występuje w większej ilości od baru i jest dobrze przyswajalny przez roślinność kwiatową
bar jest lepiej rozpuszczalny w środowisku kwaśnym i wpływa na przebieg fotosyntezy (przekształcanie i przemieszczanie węglowodanów i fosforu).
uszkodzenia roślin przez bar mogą wystąpić przy koncentracjach rzędu 0,5 mg/l

Mangan

Znaczenie:

brak tego pierwiastka w wodzie wywołuje podatność chlorofilu na rozpad pod wpływem zbyt intensywnego światła
jest fizjologicznym utleniczem - aktywuje kilka enzymów związanych z rozpadem węglowodanów i bierze wraz z żelazem udział w redukcji azotanów (jego działanie jest zależne od obecności żelaza) - jest antagonistą wapnia
jego nadmiar może unieczynnić żelazo
w liściach występuje wraz z żelazem w stosunku ilościowym 1:2

Kobalt

Występowanie: Co(HCO3)2

Znaczenie:

dostaje się do wód i gleby przeważnie w postaci Co(HCO3)2, ożliwa jest także jego migracja z substancjami humusowymi.
w środowisku alkalicznym łatwo się utlenia i często wytrąca się z wody wraz z magnezem
jego przyswajalność zwiększa się wraz ze wzrostem w wodzie wolnego CO2

Molibden

bierze udział w asymilacji azotu atmosferycznego przez mikroorganizmy oraz azotanów przez rośłiny wyższe (czynnik w procesie redukcji azotanów, względnie azotu cząsteczkowego)
jego działanie, podobnie jak działanie manganu jest uzaleznione od obecności żelaza
jest fizjologicznym reduktorem

Miedź

przechodzi do wody łatwiej w kwaśnym środowisku
występuje w przedziale wartości -10 milig Cu/l)
najłatwiej rozpuszczają się związki miedzi dwuwartościowej
niedobór tego pierwiastka może występować w wodach na torfach
jest składnikiem enzymów utleniających (m.in. oksydaz fenolowych) i bierze udział w fotosyntezie (plastocyjanina w łańcuchu elektronowym)
niedobór miedzi zmniejsza u roślin oddychanie
w podwyższonych stężeniach działa szkodliwie na ryby, mięczaki i glony oraz bakterie - jej toksyczne działanie zależy od twardości wody
nie jest jednak skutecznym środkiem na glony gdyż potrafią one w miarę szybko dostosować podwyższonych stężeń Cu

Niedobór

moga pojawić się niebieskozielone plamy
roślina ma problemy z fotooddychaniem

Cynk

Występowanie: ZnCO3

Znaczenie:

jest mało ruchliwy, występuje w postaci mało rozpuszczalnego węglanu ZnCO3
występuje przeważnie w ilości n*10-5 g/l
uczestniczy w przemianie węglowodanów i białka - jest niezbędny do normalnego metabolizmu białkowego - regulacja ekspresji genow <palce cynkowe>, wchodzi też w skład enzymów fotosyntetycznych
jest istotnym składnikiem anhydrazy węglanowej, enzymu katalizującego dwukierunkową reakcję H₂0 + CO₂ -> H2CO3
w wyższych stężeniach działa trująco na ryby, na glony oddziałuje ujemnie już przy stężeniu 0,1 mg Zn/l, oddziaływanie na ryby występuje już przy około 0,4mg Zn/l

Niedobór:

przy niedostatku w roślinie nie powstaje tryptofan a więc nie wytwarza się także auksyna (istotny hormon roślinny).
zahamowanie wzrostu międzywęźli (wzrost wydłużeniowy)
redukcja powierzchni blaszek liściowych (dezintegracja rRNA)