Glony w akwarium: występowanie i zwalczanie

Glony to jedna z największych zmor akwarystów. Gdy raz się pojawią, nie dość, że szpecą podwodny krajobraz, to jeszcze ciężko je usunąć, a ich niekontrolowany rozwój może nawet doprowadzić do rozchwiania warunków panujących w zbiorniku i, w skrajnych sytuacjach, zagrozić zamieszkującej go obsadzie.

Podobnie, jak w przypadku wielu innych problemów, tak i tutaj lepiej jest zapobiegać powstawaniu glonów niż później je zwalczać, ale to jest temat na inny artykuł. Dziś zajmiemy się rodzajami glonów, ich występowaniem oraz tym, jak sobie z nimi radzić. 

Glony, zwane również algami, to liczna i bardzo zróżnicowana grupa prostych roślin obejmująca jednokomórkowe i wielokomórkowe organizmy beztkankowe. Są one szeroko rozpowszechnione na całej Ziemi i zamieszkują zarówno środowisko lądowe, jak i wodne. Uważane są za jedne z najwcześniejszych stworzeń zamieszkujących naszą planetę. Ich najstarsze skamieniałości znalezione zostały w osadach datowanych na prekambr (ok. 2 mld lat temu). Są to organizmy samożywne, produkujące energię głównie poprzez zjawisko fotosyntezy.

W warunkach domowych akwariów najczęściej występują cztery główne grupy glonów. Są to glony zielone (zwane po łacinie Chlorophyta), okrzemki (Bacillariophyceae), Rhodophyta, czyli niesławne krasnorosty oraz glony niebiesko – zielone, czyli inaczej cyjanobakterie (Cyanobacteria). Zgodnie z nowszymi badaniami, te ostatnie nie są już zaliczane do roślin, ale do prokariotów, należących do królestwa bakterii. Niemniej jednak wykazują one wiele cech wspólnych z glonami, stąd pomimo zmian taksonomicznych, są w akwarystycznym hobby wciąż ujmowane wspólnie z nimi.

Pomimo swej prostej budowy, glony opierają się prostej klasyfikacji, więc akwarysta często ma problem z tym, żeby określić z jakim konkretnie przedstawicielem alg ma do czynienia. Na szczęście, w większości przypadków wystarczy rozpoznanie grupy glonów, by móc podjąć skuteczną walkę z nimi. Wiąże się to z prostym faktem, że algi należące go jednej grupy mają wspólne wymagania co do warunków życia.

Są to chyba najczęściej występujące glony w naszych akwariach. Zielone punkty na ścianach zbiornika i liściach roślin, długie ciągnące się nitki, zielona woda – to są właśnie objawy, że nasze akwarium objęły w posiadanie zielenice. 

Najczęstszą przyczyną ich powstawania jest nadmiar produktów przemiany materii w wodzie akwariowej, używanie zbyt dużej ilości nawozów akwariowych oraz nadmierna ilość światła – szczególnie bezpośredniego światła słonecznego. Takie warunki są dla nich idealne, by się rozrastać i rozprzestrzeniać. Do tej grupy należy kilka rodzajów glonów, z którymi do czynienia miał chyba każdy akwarysta.

Zielenice jednokomórkowe (połaciowe) – tak zwany „pył na szybie”. Są one proste w zwalczaniu, bowiem łatwo się je zeskrobuje z zajętych powierzchni. Żeby się z nimi uporać, wystarczy raz w tygodniu przetrzeć szyby. Jeśli jednak zaniedbamy wykonywania tej czynności – glony te utwardzą się i walka z nimi wymagać będzie już użycia znacznie większej siły.

Zielenice punktowe – zielone kropki pojawiające się na liściach wolnorosnących roślin (np. anubias), szybach, skałkach i innych nieruchomych elementach wystroju akwarium. Są trudne do usunięcia mechanicznego i mają tendencję do rozrastania się, podczas którego małe, odseparowane do siebie kropki, zlewają się w jedną większą, zieloną całość. Choć z punktu widzenia estetyki nie są pożądane, to uważa się, że ich obecność jest oznaką zdrowego, ustabilizowanego akwarium, bowiem są one wrażliwe na toksyczne produkty przemiany materii ryb. Ich usuwanie polega na regularnym czyszczeniu szyb oraz usuwaniu porośniętych nimi liści.

Zielenice pędzelkowate i nitkowate – mają postać krótkich i długich nitek porastających rośliny, wystrój i osprzęt akwarium lub jakby „unoszących się” w toni. Ich pojawienie się najczęściej wskazuje, że mamy do czynienia z kolejną fazą inwazji glonów zielonych na nasz zbiornik, i jest sygnałem, że nasze poprzednie działania były zbyt mało skuteczne. Ich doraźne zwalczanie polega na mechanicznym usuwaniu włosowatych kęp. Można również próbować likwidować je podając tzw. „węgiel w płynie” w pobliże plech. Niestety, bez zlikwidowania przyczyny ich powstawania, problem będzie uporczywie nawracał.

„Zielona woda” – powodowana jest wystąpieniem glonów z rodzaju euglenophyta. W efekcie woda traci przejrzystość i nabiera zielonej barwy. Zakwit wody spowodowany jest najczęściej nadmiarem makroelementów lub zmianą oświetlenia akwarium na mocniejsze. Aby zwalczyć zakwit wody warto ograniczyć świecenie oraz nie dopuszczać do tego, by światło słoneczne bezpośrednio oświetlało zbiornik. 

Zielenice stanowią chyba najczęstszych gości w naszych zbiornikach. Na szczęście ich zwalczanie jest dość proste. W tym celu stosować można kilka różnych metod. Pierwszą jest używanie lamp UV, których promieniowanie zabija zarodniki glonów unoszące się w wodzie. Jest to metoda nie wymagająca wielkich nakładów pracy i skuteczna, ale ma też wady. Pierwszą jest fakt, że lampy UV zużywają energię elektryczna, przez co mogą zawyżać rachunki za prąd. Druga wada polega na ich skuteczności – lampy likwidują bowiem nie tylko glony, ale również wszelkiego rodzaju drobnoustroje i bakterie, także te pożyteczne. Długotrwałe stosowanie lamp UV może doprowadzić do wyjałowienia wody, co zaburzy warunku panujące w akwarium. Drugim sposobem jest wprowadzenie do zbiornika zwierząt, które zajmą się kontrolowaniem ilości glonów. Należą do nich np. krewetki Amano, otoski, glonojady syjamskie i wiele innych zwierząt. Niestety, nie są one w stanie zwalczyć poważnej plagi glonów, choć są nieocenione przy ograniczaniu występowania alg. Aby uporać się z poważnym zaglonieniem, najlepiej i najłatwiej jest sięgnąć po jeden z preparatów antyglonowych z oferty firmy Tetra.
 

Akwarysta ma tutaj do wyboru preparaty w płynie, np. Tetra AlguMin Plus lub w tabletkach: Tetra Algizit, Tetra AlgoStop Depot oraz Tetra Algetten. Służą one do zwalczania wszelkich rodzajów glonów, nie tylko zielenic. Za ich pomocą możliwe jest opanowanie nawet najbardziej uporczywej plagi alg.

Okrzemki swą nazwę zawdzięczają dużej zawartości krzemu. Mają kolor brązowy, są szorstkie w dotyku i dość trudno się jej usuwa. Pojawiają się najczęściej w świeżo założonych zbiornikach i po jakimś czasie same znikają. Jeśli jednak chcemy podjąć z nimi walkę, musimy pamiętać, że okrzemki lubią cień więc naszym sprzymierzeńcem będzie zwiększenie naświetlenia w zbiorniku. W miarę możliwości można również wprowadzić do zbiornika organizmy, których przysmakiem są właśnie te glony, np. otoski.

Popularne „krasnale” są sympatyczne jedynie z nazwy. Tworzą one twarde, zbite, włochate plechy kolory czarnego, przypominające końcówki pędzli. Najchętniej tworzą się w starej, dawno niepodmienianej wodzie, w której pełno jest związków powstałych w wyniku przemiany materii ryb. Lubią też silny przepływ wody, dlatego często widzimy je usadowione na wylotach filtrów. Nie oznacza to jednak, że krasnorosty będą mieszkać tylko tam. W odpowiednich warunkach są w stanie porosnąć każdą powierzchnię w akwarium. Są one trudne do fizycznego usunięcia, bowiem bardzo mocno trzymają się podłoża. Uważane są na najtrudniejsze do wytępienia glony akwariowe, a ich charakterystyczny wygląd sprawia, że należą także do tych, które najbardziej szpecą nasze zbiorniki. 

Zwalczyć je można stosując „węgiel w płynie” lub specjalne preparaty, z których najskuteczniejszy jest Tetra Algizit w formie skoncentrowanych tabletek o długotrwałym działaniu.

Jak już było wspomniane wcześniej, nie są one glonami tylko organizmami znanymi jako prokarioty. Sinice, bo taka jest inna nazwa cyjanobakterii, są jednymi z najstarszych organizmów na Ziemi. Uważa się, że to właśnie one, 2,5 mld lat temu, zaczęły wydzielać do atmosfery tlen, będący produktem zachodzącej w nich fotosyntezy. Choć ich dobroczynny wpływ na historię życia na Ziemi jest nie do przecenienia, dziś ich obecność w akwarium nie wróży nic dobrego.

Niebieskozielone poduchy zalegające na dnie zbiornika nie tylko wyglądają brzydko. Szybka fotosynteza jaką przeprowadzają, połączona z żarłocznością, może szybko doprowadzić do zagłodzenia roślin, które pozbawione zostają składników odżywczych. 

Zwalczanie sinic polega głównie na ich fizycznym usuwaniu, ale można również stosować preparaty do ich zwalczania oraz lampy UV. Należy jednak zachować szczególną ostrożność, bowiem rozpadające się plechy sinic wydzielają do wody toksyczne związki, które mogą poważnie zagrozić obsadzie naszego zbiornika. Walcząc z sinicami nie wolno zatem zaniedbywać regularnych podmian wody.

Lista niepożądanych gości w naszych akwariach jest oczywiście dłuższa, ale powyższa lista najczęściej występujących glonów akwariowych powinna wystarczyć w większości przypadków. Należy przy tym pamiętać, że inwazja glonów jest wynikiem niewłaściwych warunków panujących w zbiorniku. Z tego powodu, samo ich zwalczenie jest jedynie leczeniem objawów. Żeby mieć pewność, że glony nie powrócą, musimy mieć pod kontrolą parametry wody oraz dbać o odpowiednie oświetlenie i regularnie podmieniać wodę. Jest to jednak temat na kolejny artykuł.

Należy jednak pamiętać, że glony są częścią akwariowego ekosystemu, a ich obecność jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania zbiornika. Dobrze prowadzony zbiornik ze zdrowymi, dobrze odżywionymi roślinami i zwierzętami stanowi system, który sam się reguluje. W normalnych warunkach rośliny wyższe wygrywają wyścig o substancje pokarmowe z glonami, które nie mają możliwości gwałtowanego rozwoju. Wystarczy jednak zaburzenie parametrów wody, zmiana oświetlenia lub dłuższy okres bez podmian wody, a tworzą się idealne warunki do wystąpienia plagi alg. 

Nie jest to oczywiście koniec świata, ale zgodnie ze starą maksymą – lepiej zapobiegać niż leczyć.

Kliknij na poniższy obrazek i wyświetl ulotkę dotyczącą preparatów antyglonowych Tetra.